Ebru sanatı nedir? Ebru sanatı hakkında bilgiler
  1. Anasayfa
  2. Genel Kültür

Ebru sanatı nedir? Ebru sanatı hakkında bilgiler

0

Ebru sanatı nedir?

Kısaca süsleme sanatı olarak bilinen ebru sanatı, Kitre veya Deniz Kadayıfı denilen malzemelerle hazırlanan su üzerine, suyun dibine çökmeyecek hale getirilmiş boyalar ile çizilen desen, figür ya da işaretlerin kağıt yüzeyine basılması sanatına verilen isimdir. Yapılış itibariyle çok eski zamanlara dayalı bir tarihi vardır. Ancak tam olarak ne zaman ve nerede ortaya çıktığı bilinmemektedir. Orta Asya ülkelerinden doğmuş oradan da Osmanlıya geçmiş bir sanat olarak tahmin edilmektedir.

Ebru sanatı günümüzde kumaş, seramik, fayans, ahşap, cam ve duvar kâğıtlarına kadar geniş bir alanda kullanılmaktadır. Ebru sanatının mistik ve gizemli yanlarının olması, tarihinin çok eski zamanlara dayanması gibi nedenler bu sanatın günümüzde elit sanatlar arasında yer almasını sağlamıştır. Bu nedenle de ebru sanatı kendisine çok farklı alanlarda kullanım sahası bulmuştur.

Ebru sanatı için gerekli malzemeler nelerdir?

Ebru sanatı yapılırken kullanılan araç ve gereçler şunlardır:

  • tekne,
  • kitre,
  • boyalar,
  • dest-i seng,
  • sığır ödü,
  • kağıt,
  • fırça,
  • tarak

Tekne : Ebru sanatında boyalar ile şekillerin ilk olarak aktarıldığı ve ebru suyunun (kitre) bulunduğu kaplardır. Genellikle alüminyumdan yapılan teknelerin ebatları, 35×50 cm. derinliği, 5-6 cm. arasındadır. Ancak ebru sanatının çok farklı alanlara yayılması ile birlikte, tekne boyutlarında da değişmeler olabilmektedir.

Kitre : Suyun yoğunluğunu artırmak amacıyla, yapışkan bir koyuluk vermek üzere kullanılan zamktır. Kitre, Geven bitkisinden elde edilir. Geven TDK’da şu şekilde tanımlanmaktadır: “baklagillerden, çok yıllık, bazı türlerinden kitre denilen zamk çıkarılan, dikenli bir çalı, keven”

Ebru yapımında kullanılan ilk yoğunlaştırıcı, salep bitkisinden elde edilmekteydi. Daha sonra kitre ve günümüzde ise hazırlanması daha kolay, ucuz ve renklerin kağıda daha canlı aktarılmasını sağlayan deniz kadayıfı tercih edilmektedir.

Boyalar : Ebru yapımında kullanılan boyalar, toprak boylar ve oksit boyalar olarak adlandırılmaktadır. Bu boyaların ortak özellikleri suda çözünebilmeleridir.

Dest-i seng : Boyaların su yüzeyinde kalabilmesi için ezilerek kullanılması gerekmektedir. Aksi takdirde boya suyun dibine çöker ve ebru sanatı için gerekli şartlar sağlanamamış olur. İşte bu boyaların ezilmesi işini yerine getirmek için kullanılan mermerimsi taşa Dest-i seng adı verilmektedir. Ezilen bu boyalar su ilavesi ile merhem kıvamına getirilen bu boyalar, her bir renk ayrı kaba gelecek şekilde yerleştirilerek ihtiyaç anında kullanılmak üzere hazırlanırlar.

Sığır ödü : Kitre üzerinde yayılmalarını sağlamak amacıyla boyaların içerisine karıştırılan, safra asitleri içeren maddedir. Ebru yapımında genellikle sığır ödü kullanılmakla birlikte, koyun ödü de kullanılmaktadır.

Kağıt : Emici özelliği fazla olan 1. hamur kağıtların kullanılması tercih edilir.

Fırça : At kılı fırçalar ebru sanatının yapımında özellikle tercih sebebidir. Fırça sapı olarak ise; esnekliği ve küflenmeye karşı dayanıklı olması sebebiyle gül dalı tercih edilmektedir.

Tarak : Kitre üzerindeki boyayı şekillendirmek için kullanılan, ucunda ince çivi ya da iğnelerin bulunduğu tarağa benzeyen araçtır.

Ebru sanatı nasıl yapılır?

Ebru sanatı yapımı kolay gibi görünse de meşakkatli bir uğraştır. Bu nedenle Ebru yapmadan önce internet üzerinden Ebru Sanatı videoları izlenmesi, önemli ölçüde kolaylık sağlayacaktır. Ebru sanatı yapımını adım adım sıralayacak olursak şu şekilde bir sıralama elde edebiliriz:

  1. Yoğunlaştırılmış su hazırlanır. Kitre veya Deniz Kadayıfı eklenerek yoğunlaştırılan su 2 gün bekletilir. 2 gün bekleyen bu su, içerisindeki tortular ve parçacıklardan kurtulması için süzülür (tülbent veya benzeri bir malzeme ile). Süzülen yoğunlaştırılmış su bir kap içerisine alınır ve ihtiyaç olduğunda kullanılmak üzere saklanabilir.
  2. Toprak boya içerisine öd eklenerek kullanıma hazır hale getirilir. Öd eklenen boyalar, merhem kıvamına geldiğinde kaplara alınarak ihtiyaç olduğunda kullanılmak üzere 15-30 gün arasında bekletilir.
  3. Ebru sanatı yapılmak istendiğinde malzemeler hazırlanır.
  4. Tekne içerisine Kitreli su boşaltılır.
  5. Boyalar ve fırçalar yardımıyla su üzerine desenler ve figürler çizilir.
  6. Tüm desenler ve figürler hazır olduğunda tekne içerisindeki resim üzerine kağıt dikkatlice ve oynatmadan örtülür ve tek seferde boyaları yaymadan ve kağıt üzerinden akmasına engel olarak çekilir.
  7. Kağıt kurumaya bırakılır.
  8. Kuruyan kağıt üzerindeki desen istenilirse çerçeveletilerek, istenilirse de herhangi bir yeri kaplama amacıyla kullanılabilir.

Ebru sanatı çeşitleri nelerdir?

Battal Ebru örneği

Battal Ebru: Eski tarz veya tarz-ı kadim olarak da anılan bu tür, Ebru Sanatı’nın ilk aşamasını oluşturur. Tekne içerisine serpilen boyalara hiçbir müdahale yapılmamasına dayanan bir tarzdır. Tekneye serpilen boyalar fırça veya tarak müdahalesi olmadan direk kağıt üzerine alınır. Hemen hemen bütün Ebru türleri Battal Ebru üzerinden şekillenerek oluşturulmaktadır. Öğrenilmesi açısından en kolay Ebru çeşididir. Ancak istenilen şekilleri oluşturup, estetik bir Ebru ortaya çıkarmak öğrenilmesi kadar kolay değildir.

Gelgit Ebru örneği

Gelgit Ebru: Diğer ismi Tarama Ebru’dur. Battal Ebru üzerine, ince bir tel yardımıyla sağdan sola, yukarıdan aşağıya yönlerde hareketler yaparak elde edilen Ebru’ya Gelgit Ebru denilmektedir. Tekne içerisindeki su üzerine boya eklemesi ve eklenen her bir boyanın üzerine farklı renk boya ekleyerek daha güzel sonuçlar elde etmek mümkündür.

Taraklı Ebru örneği

Taraklı Ebru: Tarak olarak adlandırılan ve bir tahta üzerine dikine gelecek şekilde sıralanan çivi veya iğneler aracılığıyla yapılan Ebru’ya Taraklı Ebru denilmektedir. Çoğunlukla Gelgit Ebru üzerine yapılan aksi yöndeki tarak hareketleri ile çok farklı desenler elde edilerek yapılır. Boyaları dağıtmayacak şekilde yavaş ve düzgün hareketlerin kullanılması önemlidir.

Hatib Ebrusu örneği

Hatib Ebrusu: İlk defa 18. yy da Ayasofya Camii Hatibi Mehmet Efendi tarafından yapıldığından dolayı Hatib Ebrusu olarak adlandırılmaktadır. Zemin rengi atılmış tekne içerisine göz kararı belli aralıklarla damlatılan boya üzerine, yapılmak istenilen şekle göre bir kaç renk boya daha damlatılır. Elde edilen renkli dairelere aşağıdan yukarıya, soldan sağa olacak şekilde ince dokunuşlarla şekil verilir. Hatib Ebrusu’nda daha çok yıldız, kalp, çiçek ve çark-ı felek gibi şekiller kullanılmaktadır.

Kumlu Ebru örneği

Kumlu Ebru: Defalarca kullanılan ve kirlenmiş durumda olan Kitreli suya eklenen boyaların, çatlayarak kumlu bir görünüme bürünmesiyle elde edilen Ebru çeşididir. Yapımı diğer Ebru çeşitlerinden farklı olmamakla beraber, yapısı değişmiş olan Kitre suyundan dolayı görünüşü oldukça farklıdır. Kumlu Ebru yapılmak istenen Kitreli suda, suya eklenen boyaların çatlamasından dolayı, diğer Ebru çeşitlerini uygulamak neredeyse imkansızdır.

Şal Ebrusu örneği

Şal Ebrusu: Gelgit Ebru üzerine ve Gelgit Ebru’nun tersi yönünde, geniş olarak çizilecek “S” harfine benzer şekiller ile elde edilen Ebru çeşididir. Ortaya çıkan şekiller daha çok şal ve eşarp desenlerinde kullanıldığından bu isim verilmiştir.

Saydığımız bu Ebru çeşitlerine, Akkâse Ebru, Hafif Ebru, Neftli Ebru, Yazılı Ebru ve Çiçekli Ebru çeşitlerini de ekleyebiliriz. Bu Ebru tarzları, temelinde yukarıda saydığımız Ebru çeşitlerini barındırır ve şeklen farklılık gösterirler.

T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı resmi youtube hesabında yayınlanmış olan Ebru Sanatı Tanıtım Filmi

Paylaş
İlginizi Çekebilir

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir